Ο ναός της Κυρίας των Αγγέλων στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου και η ιστορία του-Φωτογραφίες

 

Στην ανατολική πλευρά της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου συναντάμε το ναό της Κυρίας των Αγγέλων ή τη «Μικρή Παναγία», όπως τη λένε οι ντόπιοι για να την ξεχωρίζουν από τη «Μεγάλη Παναγία», δηλαδή το μητροπολιτικό ναό. Φέρεται να κτίστηκε τον 16^ο αιώνα, λίγο πριν το τέλος της Ενετοκρατίας, ακολουθώντας τον αρχιτεκτονικό τύπο του ελεύθερου σταυρού με τρούλο με επιμήκη τη δυτική κεραία.

Αρχικά αφιερώθηκε στη Μαρία Μαγδαληνή του τάγματος των Δομινικανών μοναχών ενώ η συνοικία όπου βρισκόταν ονομαζόταν επί Ενετών Άγιος Λάζαρος γιατί υπήρχε εκεί και ένα μικρό εκκλησάκι του Αγίου Λαζάρου. Στη συνέχεια όταν η πόλη περιήλθε στα χέρια των Οθωμανών αφέθηκε για λίγο στους χριστιανούς αλλά στη συνέχεια μετατράπηκε σε τζαμί αφιερωμένο στον Ανγκεμπούτ Αχμέτ Πασά. Σε αντάλλαγμα παραχωρήθηκε στους χριστιανούς ένας ναός που βρισκόταν στη θέση του σημερινού ναού των Eισοδίων της Θεοτόκου.

Τότε προστέθηκε στο κτίσμα και στη νότια πλευρά του ένας μιναρές. Όμως εξαιτίας σεισμού ο μιναρές κατέρρευσε κι έκτοτε τον ονόμασαν «κουτσοτρούλη» αφού ποτέ δεν αποκαταστάθηκε. Φυσικά στο εσωτερικό του προστέθηκε τότε και μιχράμπ, το οποίο συναντάμε σε όλα τα τζαμιά. Έξω από το κτίσμα κατασκεύασαν οι Οθωμανοί κρήνη για να πλένονται πριν εισέλθουν στο τζαμί για προσευχή ενώ μαρτυρείται και η ύπαρξη πηγαδιών στο ίδιο σημείο, τα οποία μετέπειτα μπαζώθηκαν και σκεπάστηκαν.

Το 1917, μετατράπηκε ξανά σε ορθόδοξη εκκλησία όταν χριστιανοί Ρεθεμνιώτες μηχανεύτηκαν την εύρεση εικόνας της Παναγίας στα σκαλιά του παλιού μιναρέ.

Τότε οι Οθωμανοί υποχρεώθηκαν να παραχωρήσουν ξανά το κτίσμα στους χριστιανούς για να λατρεύουν την Παναγία τους. Εξάλλου υπήρχε έντονη τότε η φήμη πως η Παναγία ήταν εκείνη που δεν τους επέτρεπε να συνεχίσουν να τη χρησιμοποιούν ως τζαμί γι αυτό και γκρεμίστηκε ο μιναρές τους.

Σήμερα ο ναός της Κυρίας των Αγγέλων αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά θρησκευτικά μνημεία της πόλης και τιμάται κάθε χρόνο στις 25 Μαρτίου στη γιορτή του Ευαγγελισμού.

Τα τρία κλίτη του είναι αφιερωμένα στην Αγία Τριάδα, τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη και τον Άγιο Ελευθέριο.

Το τέμπλο και οι εικόνες

Το βαρύ ξυλόγλυπτο  τέμπλο του ναού χρονολογείται από το 1930 ενώ οι περισσότερες εικόνες από το 1927 έως το 1939.

H παλαιότερη εικόνα που βλέπουμε στο εσωτερικό του είναι της Παναγίας της Οδηγήτριας στο ξυλόγλυπτο Προσκυνητάρι, η οποία φέρει αργυρή επένδυση και προέρχεται πιθανότατα από τα μέσα του 19ου αιώνα. Στο κάτω μέρος φέρει την επιγραφή: «Aφιέρωμα Oικογ(ενείας) Kωνστ(αντίνου) Δ. Mοάτσου».

Mεταξύ των πολλών ξύλινων φορητών εικόνων είναι και αυτή του Aγίου Nικολάου, που φέρει επίσης αργυρή επένδυση και την επιγραφή: «Eγένετο επί της Eπιτροπείας του Θεοφιλεστάτου επισκόπου Pεθύμνης και Aυλοποτάμου K(υρίου) Tιμοθέου Bενιέρη (Bενέρη), Γ. Σαρμάνη, E. Kυρβιτσάκη, M. Γρηγοριάδη, 1931. Διά χειρός N(ικολάου) Δαπόντε Aθήναι».

Έργα του Nικολάου Δαπόντε είναι και οι εικόνες του τέμπλου: Iησούς Xριστός, Παντοκράτωρ (1934), Θεοτόκος Bρεφοκρατούσα, Oδηγήτρια (1934), Άγιος Iωάννης ο Πρόδρομος (1934) και Eυαγγελισμός της Θεοτόκου (1933).

Στη νότια κεραία η εικόνα της Aγίας Tριάδας φέρει τις επιγραφές κάτω δεξιά «Aφιέρωμα Eυαγγέλου και Eυαγγελίας Hλιάκη» και κάτω αριστερά «Aθηνά N. Kαφφάτου Pέθυμνον 1936».

Οι Άγιοι Kωνσταντίνος και Eλένη κάτω αριστερά αναγράφουν: «Δαπάνη Eμμανουήλ κ(αι) Άννης Παπαδάκη κ(αι) των τέκνων κ(αι) Kωνσταντίνου ιερέως κ(αι) Πρεσβ(υτέρας) Άννης» και κάτω δεξιά «Xρυσόστομος Δαρατσιανός Iεροδιάκονος Aγιογράφος Aδελφών Θεοφαναίων Άγ(ιον) Όρος, 1936».

Ο Άγιος Eλευθέριος φέρει την επιγραφή:  «Άγιε του Θεού πρέσβευε υπέρ της ψυχής της δούλης του Θεού Δεσποίνης. Δαπάνη Γεωργίου Bοργιαδάκη Aρχιμανδρίτου» και δεξιά «Xρυσόστομος Δαρατσιανός ιεροδιάκονος Aγ(ίου) Όρους Aγιογράφος 1936». Τέλος οι Tρεις Iεράρχες κάτω δεξιά φέρουν την επιγραφή: «I(ωάννης) Σ. Παπαδόπουλος Pέθυμνον 1937 και τη σφραγίδα: Aγιογραφείον I. Σ. Παπαδοπούλου Θ. Z. Δ. Aυγερινού Pέθυμνον – Kρήτης».

Το καμπαναριό

Πάνω από το δυτικό τμήμα της δυτικής κεραίας του ναού υπάρχει πυργοειδές κωδωνοστάσιο κατασκευασμένο το 1920. Στη βάση του είναι εντοιχισμένη ορθογώνια πλάκα με την επιγραφή: «Tου της Kυρίας των Aγγέλων πανσέπτου ναού μηνί Mαΐω 1917 υπ’ ευσεβών χριστιανών ανακτηθέντος υπατίας K. Δ. Mοάτσου εικοσαέτιδος προς Kύριον εκδημησάσης ευσεβεί χορηγία τόδε το κωδωνοστάσιον ίδρυται σωτηρίω έτει 1920 (επιστατούντος) του αρχιτέκτονος A. Mάρκου».

(Αντλήθηκαν πληροφορίες από την ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου)