Ο εντυπωσιακός ναός των Αγίων Αναργύρων και του Γενεσίου της Θεοτόκου στη Λύττο

 

Στην καρδιά του όμορφου και ιστορικού οικισμού της Λύττου, στην πρώην επαρχία Πεδιάδας, δεσπόζει ο δίκλιτος ναός των Αγίων Αναργύρων και του Γενεσίου της Θεοτόκου.

Πρόκειται για τον καθεδρικό ναό του χωριού ακριβή χρόνο κτίσης του οποίου δεν γνωρίζουμε. Εκείνο που είναι βέβαιο ωστόσο είναι πως αρχικά κτίστηκε ναός αφιερωμένος στους Αγίους Αναργύρους και μετά προστέθηκε το κλίτος του Γενεθλίου της Παναγίας.

Όπως μας είπε ο εφημέριος της Λύττου, πατήρ Εμμανουήλ Παπακανδεράκης, στο ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου, που υπάρχει έξω από το χωριό, βλέπουμε επιγραφή που αναφέρει τη χρονολογία 1321. Για να κτίσουν όμως ξωκλήσι εκείνη την περίοδο και με δεδομένο πως υπήρχε τότε το χωριό της Λύττου συμπεραίνουμε πως σίγουρα θα υπήρχε ναός και μέσα στον οικισμό.

Σύμφωνα με τον ίδιο, από το 1253 υφίστατο οργανωμένη ενορία στη Λύττο με εφημέριο που το όνομα του ήταν Βασίλειος, κατά συνέπεια θα πρέπει να αναζητήσουμε από τότε την ιστορία του κεντρικού ναού.

Μάρτυρες εξάλλου του παρελθόντος του συγκεκριμένου ναού είναι το κομμάτι παλιάς τοιχογραφίας μεγέθους 10Χ10 το οποίο εντοπίστηκε το 1981 σε εργασίες αφαίρεσης παλιού σοβά από το εσωτερικό του.

Εξάλλου αν παρατηρήσει κανείς εξωτερικά το κτίσμα θα διαπιστώσει πως φέρει ως οικοδομικό σε δεύτερη χρήση πέτρες και επιγραφές που μεταφέρθηκαν από τον αρχαιολογικό χώρο της Λύττου.

Όταν κτίστηκε ο ναός, οι κάτοικοι μετέφεραν έτοιμο το υλικό με μουλάρια από τον αρχαιολογικό χώρο του οποίου τη σημασία και αξία τότε δεν γνώριζαν.Μεταξύ αυτού του υλικού κι ένας κίονας ο οποίος έγινε βάση για την Αγία Τράπεζα του ναού.

Ο π. Εμμανουήλ αναφέρει πως οι πύλες του ναού κατασκευάστηκαν σε μεταγενέστερο χρόνο από το βασικό κτίσμα κι αυτές όμως με πελέκια του αρχαιολογικού χώρου. Τελευταία προσθήκη ήταν το καμπαναριό που φέρει τη χρονολογία 1886.

Στο νότιο τοίχο, εξωτερικά, μπορεί να παρατηρήσει κανείς και απομεινάρια από τα θεμέλια του πρώτου ναού πάνω στα οποία ανεγέρθηκε ο σημερινός ναός.

Εσωτερικά ο καθεδρικός της Λύττου εντυπωσιάζει με τα ωραία επιχρυσωμένα ξυλόγλυπτα τέμπλα του, γεμάτα λεπτομέρειες του φυτικού και ζωικού βασιλείου, δημιουργήματα της περιόδου γύρω στο 1800. 

Εκτιμάται πως φιλοτεχνήθηκαν από τους γνωστούς νιταδώρους του Λασιθίου, τους Μακράκηδες, όπως και άλλα τέμπλα σε ναούς της Λύττου. Να σημειώσουμε πως στα όρια της ενορίας της συναντάμε 17 εκκλησίες.