Οι Ελληνιστικοί Νεώσοικοι ή Γλίστρες στο δυτικό παραλιακό μέτωπο του Ρεθύμνου

 

 

Το  1575 ο ρέκτορας του Ρεθύμνου Alvise Lando αναρωτιόταν αν στα δυτικά του Ρεθύμνου υπήρξε κάποτε λιμάνι, όπως διέκρινε από κάποιους αποβραχισμούς που υπήρχαν εκεί.

Αργότερα, αποδείχτηκε ότι είχε δίκιο καθώς επιβεβαιώθηκε πως υπάρχουν στο σημείο λαξευμένοι βράχοι με κατευθύνσεις από ανατολικά προς τα δυτικά και από βορρά προς νότο, οι οποίοι ερμηνεύτηκαν από τους αρχαιολόγους ως νεώσοικοι του λιμανιού της ελληνιστικής Ρίθυμνας.

Η πόλη τότε απλωνόταν στο εσωτερικό του λόφου του Παλαιοκάστρου, του λόφου δηλαδή της σημερινής Φορτέτσας.

Η λέξη νεώσοικος είναι σύνθετη και παράγεται από:Τη λέξη ναυς (πλοίο) που στην ιωνική-αττική διάλεκτο έγινε νηός-νεώς και  τη λέξη οίκος (σπίτι, κτίσμα). Νεώσοικος λοιπόν είναι «το σπίτι του πλοίου».

Κι εφόσον ισχύει η χρήση του σημείου στο δυτικό παράκτιο μέτωπο του λόφου της Φορτέτσας ως τέτοιου τότε οι Ριθύμνιοι της Ελληνιστικής περιόδου ήταν μάλλον σοφότεροι των απογόνων τους, των κατοίκων του βενετσιάνικου Rettimo, χωροθετώντας το λιμάνι τους στις δυτικές και όχι στις αμμώδεις ανατολικές ακτές του Ρεθύμνου, με τα γνωστά μέχρι σήμερα προβλήματα προσάμμωσης.

Τι ήταν όμως οι νεώσοικοι;

Πρόκειται για λιμενικές εγκαταστάσεις που είχαν στόχο να προστατεύουν τα  πλοία των πολεμικών στόλων από τις κακές καιρικές συνθήκες και να τα διατηρούν στεγνά και αξιόπλοα όταν δεν συμμετείχαν σε ναυτικές αποστολές. Παράλληλα στους χώρους αυτούς γινόταν η συντήρηση τους.

Ήταν λαξευμένοι σε φυσικό βράχο με κεκλιμένα επίπεδα που επεκτείνονταν μέσα στη θάλασσα και φέρεται να ήταν, μάλλον, στεγασμένα.

Μάλιστα στο Ρέθυμνο η επιμήκης λάξευση που σώζεται στον κεντρικό άξονα ενός εκ των νεωσοίκων διαφάνηκε πως προοριζόταν για τη στερέωση ξύλινης κατασκευής για να γλιστρούν με ασφάλεια τα πλοία.

Οι κατασκευές αυτές αποκαλούνται μέχρι σήμερα από τους Ρεθεμνιώτες ως Πλύστρες ή Γλίστρες.

Επικρατέστερο τοπωνύμιο βέβαια είναι το Γλίστρες, από το ρήμα γλιστρώ. Η ονομασία Πλύστρες που επίσης χρησιμοποιείται γι αυτό το σημείο ίσως είναι παραφθορά του Γλίστρες αν και κάποιοι αναφέρουν πως εκεί λαξεύθηκαν οι βράχοι για να μπορούν τα μουλάρια των Στρατώνων να κατεβαίνουν στη θάλασσα για να πλένονται και να καθαρίζονται από τα παράσιτα, οπότε θα είχε λογική και η ονομασία Πλύστρες.

Σήμερα πάντως το σημείο αυτό είναι μια από τις επιλογές που έχουν οι κάτοικοι του Ρεθύμνου για μπάνιο. Όσοι θέλουν να αποφύγουν την πολυκοσμία των υπόλοιπων παραλιών της πόλης επιλέγουν τις Γλίστρες για να δροσιστούν. 

(Πληροφορίες αντλήθηκαν από την ιστοσελίδα historicalcrete.ims.forth.gr καθώς και την ενημερωτική πινακίδα που υπάρχει στο σημείο)