Κόλενα: Το μικρό ορεινό χωριό του Μονοφατσίου με παρελθόν από τον 13ο αιώνα

 

Η Κόλενα (Κόλαινα σύμφωνα με την παλαιότερη γραφή της) είναι ένα μικρό ορεινό χωριό της πρώην επαρχίας Μονοφατσίου. Σήμερα ανήκει στο δήμο Γόρτυνας.

Η ονομασία της φέρεται να οφείλεται στον πρώτο οικιστή της που μάλλον ήταν γυναίκα. Πράγματι έχουμε αναφορά σε κάποια Maria Collena ως μάρτυρα σε έγγραφο του 1373 του Δουκικού Αρχείου του Χάνδακα.

Ποτέ δεν υπήρξε ένα μεγάλο χωριό καθώς στις απογραφές, από το 1577 που έχουμε την πρώτη, ο πληθυσμός του ήταν μικρότερος των 90 κατοίκων. Σήμερα είναι σχεδόν έρημο.

Ωστόσο είναι ένας οικισμός με παρελθόν καθώς, όπως αναφέρει ο Στέργιος Σπανάκης, την αρχαιότερη μνεία στην Κόλενα τη συναντάμε το 1297 σε συμβόλαιο του συμβολαιογράφου του Χάνδακα Leonadro Marcello Lacollena (La Collena).

Το 1503 υπήρξε φέουδο της Μαργέτας Δετομάζη, όπως αναφέρεται στη διαθήκη της: «αφίημι το χωρίον της Κόλεναν τω ειρημένω Τζουάνε τω ανδρί μου».

Στην επαρχία Μονοφατσίου συναντάμε την Κόλενα στην απογραφή του Fr Barozzi το 1577 (Colena) ενώ αργότερα στην οθωμανική απογραφή του 1671 βλέπουμε να καταγράφονται ένα χωριό ως  Palyo Kolena, στην επαρχία Τεμένους, κι ένα ως Kenuryo Kolena στην επαρχία Μονοφατσίου. Ο Σπανάκης εκτιμά πως ήταν λανθασμένη η συγκεκριμένη αναφορά αφού η Κόλενα του Μονοφατσίου υπήρχε αιώνες πριν εμφανισθεί χωριό με ανάλογο όνομα στην επαρχία Τεμένους.

Το παρελθόν του οικισμού μαρτυρά και ο βυζαντινός ναός του Αγίου Γεωργίου που συναντάμε στην είσοδο της Κόλενας. Χωριό κυρίως κτηνοτροφικό και γεωργικό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον φυσιολατρικά σε εποχές που τα βοσκοτόπια και οι εκτάσεις που το περιβάλλουν είναι γεμάτα πράσινο.

 

Ο Αγιος Γεώργιος είναι το πρώτο κτίσμα που βλέπεις μπαίνοντας στον οικισμό

Ένας ιδιαίτερος σχηματισμός σε λόφο του χωριού

Την άνοιξη τα βοσκοτόπια γύρω από το χωριό εντυπωσιάζουν