Οι πυργοκατοικίες των Κουρμούληδων στον Κουσέ-Φωτογραφίες

 

Στον όμορφο και γεμάτο παραδοσιακά κτίσματα οικισμό του Κουσέ στο Δήμο Φαιστού ξεχωριστή θέση έχουν οι δυο πυργοκατοικίες των Κουρμούληδων.

Στη βόρεια πλευρά του χωριού βλέπουμε το μεγαλύτερο πύργο και σε κοντινή απόσταση, νοτιοδυτικά του, συναντάμε το δεύτερο που είναι μικρότερος σε μέγεθος.

Πρόκειται για κτίσματα της Βενετοκρατίας που έμειναν ωστόσο στην ιστορία την περίοδο κατάκτησης της Κρήτης από τους Οθωμανούς οπότε κατοικούνταν από μέλη της οικογένειας των Κουρμούληδων.

Βέβαια υπάρχει και η εκδοχή πως κτίστηκαν κατά την Τουρκοκρατία ακολουθώντας την αρχιτεκτονική των Βενετών.

Ο Κουσές έχει ρίζες που μας πάνε πολύ πίσω στους αιώνες καθώς αναφέρεται από το Francesco Barozzi  το 1577 αλλά και στην απογραφή του Καστροφύλακα λίγα χρόνια μετά.

Οι Κουρμούληδες ήταν ισχυροί ντόπιοι γαιοκτήμονες. Για να μην χάσουν την περιουσία τους, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κρήτη, αλλαξοπίστησαν γύρω στο 1680. Όμως η παράδοση αναφέρει πως ήταν κρυπτοχριστιανοί και μάλιστα, λέγεται πως μέσα από υπόγειο τούνελ που ένωνε στον μεγάλο πύργο τους με την κοντινή εκκλησία ασκούσαν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα.

Όταν ξέσπασε η επανάσταση του 1821 φανέρωσαν ωστόσο την πίστη τους και αγωνίστηκαν ενάντια στους Οθωμανούς.

Στους πύργους αυτούς οι Κουρμούληδες φιλοξενούσαν τους Οθωμανούς επίσημους παραπλανώντας τους για την αφοσίωση τους στην οθωμανική αυτοκρατορία. Υπάρχει μάλιστα αναφορά για φιλοξενία του Σερίφ Πασά, ο οποίος είχε δει το Μιχαήλ Κουρμούλη να βγαίνει από την κοντινή εκκλησία της Αγίας Πελαγίας μετά το πέρας Κυριακάτικης Θείας Λειτουργίας. Πανέξυπνος όπως ήταν ο Κουρμούλης δικαιολογήθηκε λέγοντας πως υπήρχε ανάγκη για την ασφάλεια του πολυχρονεμένου τους Σουλτάνου να παρακολουθούν τους ταβλόπιστους ακόμα και στη λειτουργία τους.

Μια άλλη φορά είχαν πάει Οθωμανοί επίσημοι να τον κατασκοπεύσουν κι όταν όλοι μαζί τη νύχτα κοιμόνταν στο δώμα του πύργου κατάφερε να ξεγλιστρήσει χωρίς να γίνει αντιληπτός και να φύγει. Εκείνο το βράδυ πήγε στην Αληθινή και σκότωσε τον άγριο γενίτσαρο Μεραμεταλή. Μετά γύρισε ξάπλωσε στο κρεβάτι του και ουδείς μπόρεσε να φορτώσει σε εκείνον το φόνο.

Όπως συνέβη και σε άλλα ανάλογα κτίσματα στην Κρήτη οι πύργοι των Κουρμούληδων δέχθηκαν στην πορεία των αιώνων διάφορες παρεμβάσεις.

Γενικά, στις πυργοκατοικίες αυτού του τύπου είχαμε συνήθως διεύρυνση των υπαρχόντων ανοιγμάτων (που αρχικά ήταν μικρά και πολύ λίγα) και διάνοιξη νέων ανοιγμάτων και θυρών. Επίσης, στους περισσότερους, οι πολεμίστρες στο επάνω μέρος καταργήθηκαν για να δημιουργηθούν επιπλέον χώροι στο δώμα.

Στον μεγάλο βόρειο πύργο του Κουρμούλη παρατηρούμε ύπαρξη σκράπας (κωνική διαπλάτυνση της βάσης) που είναι χαρακτηριστικό των ενετικών πύργων. Παρατηρούνται και άλλα ενετικά στοιχεία όπως ο διάκοσμος στις τέσσερις γωνίες και οι κατασκευές κορδονιών.

Η προσθήκη κατοικίας στην δυτική πλευρά έγινε το 1864 σύμφωνα με εγχάρακτη επιγραφή. Την ίδια χρονολογία έγινε και το άνοιγμα της βορειοδυτικής εισόδου στο ισόγειο του πύργου. Έγιναν και άλλες επεμβάσεις όπως το κλείσιμο των παραθύρων και η μεταφορά της δυτικής εισόδου στη νότια πλευρά.

Στον μεγάλο πύργο του Κουρμούλη το ισόγειο είναι τυφλό και χρησίμευε για αποθήκευση γεωργικών προϊόντων. Η είσοδος βρίσκεται στο πρώτο όροφο, όπου η πρόσβαση γινόταν με ξύλινη κινητή σκάλα.

Στον πρώτο όροφο φυλασσόταν τα οικογενειακά σκεύη και χρησίμευε και για υπνοδωμάτιο. Ο δεύτερος όροφος ήταν ο χώρος κυρίας κατοικίας.

Μία μικρή πόρτα (πορτοπούλα) έδινε πρόσβαση σε ξύλινο μπαλκόνι. Ένα μικρό τζάκι με εξωτερική καμινάδα θέρμαινε τον όροφο και χρησιμοποιούνταν και για μαγειρείο.

Ο μικρός πύργος είχε πιο απλή κατασκευή. Διασώζονται λιγότερα αμυντικά και ενετικά χαρακτηριστικά λόγω της χρήσης του ως κατοικίας μέχρι πρόσφατα. Έγιναν και πολλές προσθήκες και παρεμβάσεις όπως η διάνοιξη της εισόδου και η καταστροφή των τριών πολεμιστρών της βόρειας όψης.

Να σημειώσουμε πως ο μεγάλος πύργος έχει περιέλθει στα χέρια του Δήμου Φαιστού με σκοπό να αξιοποιηθεί ως μουσειακός χώρος. Δυστυχώς από τη στιγμή που έγινε ιδιοκτησία του καμία ενέργεια δεν έχει προχωρήσει και το κτίσμα χρειάζεται συντήρηση για να συνεχίσει να στέκει όρθιο.

(Με πληροφορίες από το βιβλίο του Γιάννη Χρηστάκη "Ίστορικά Οχυρωματικά Μνημεία της Κρήτης" και kastra.eu)