Η βρυγιά και άθωρη πέτρα της Κρητικής Πρωτοχρονιάς του παρελθόντος

 

Δυο ιδιότητες έπρεπε να έχει η πέτρα που μετουσιωνόταν σε σύμβολο υγείας και αφθονίας στην πρωτοχρονιάτικη εθιμολογία του παρελθόντος στην Κρήτη: Να είναι αμετακίνητη δηλαδή, βρυγιά (με βρύα) και άθωρη, δηλαδή να μην την θωρεί ανθρώπου μάτι.

Όπως αναφέρει στο βιβλίο του «Λαϊκές Τελετουργίες στην Κρήτη-Έθιμα στον Κύκλο του χρόνου» ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Νίκος Ψιλάκης, τέτοιες πέτρες κρατούσαν παλιά όταν πήγαιναν σε σπίτια συγγενών και φίλων τη μέρα της Πρωτοχρονιάς και με αυτές μετέφεραν τις ευχές τους.

«Γεροί σαν την πέτρα» και «Σαν την πέτρα στερεωμένο το σπιτικό σας» ή «Όσες οκάδες είναι η πέτρα τόσο χρυσάφι να βγάλετε φέτος» έλεγαν ως ευχή.

Στις περιοχές που βρίσκονταν κοντά σε θάλασσα η πέτρα που ήταν καλυμμένη με βρύα συμβόλιζε τη σταθερότητα απέναντι και στις πιο ακραίες συνθήκες, όπως εκείνες της ακανόνιστης ροής νερού. Σε ορεινές περιοχές μια πέτρα που βγαίνει από τη γη δεν είναι μόνο αμετακίνητη αλλά είναι και αμόλυντη. Δεν έχει μιανθεί από το κακό μάτι, δεν έχει έλθει επαφή με πρόσωπα και αντικείμενα που θα της προσδώσουν αρνητικές ιδιότητες.

Το έθιμο μεταφοράς πέτρας στα σπίτια την πρώτη μέρα του χρόνου ήταν Παγκρήτιο, επισημαίνει ο Νίκος Ψιλάκης. Στα χωριά του Οροπεδίου μάλιστα τα παιδιά σε ομάδες έπαιρναν από μια πέτρα το καθένα και χτυπούσαν τις πόρτες των σπιτιών.

Οι πέτρες που μεταφέρονταν σε κάθε σπίτι παρέμεναν εκεί και τις έβαζαν ή πίσω από την πόρτα ή κοντά στην παραστιά. Και πολλές φορές έμπαινες σε κρητικά σπίτια και έβλεπες σωρό τις πέτρες και τις νοικοκυρές να καμαρώνουν. 

Το έθιμο αυτό, δυστυχώς, όπως και πολλά άλλα έχει σβήσει πια στην Κρήτη με την Πρωτοχρονιά να μοιάζει πλέον περισσότερο με μια γιορτή κατανάλωσης δίχως συμβολισμούς και νοήματα όπως εκείνα που της έδιναν οι γενιές πριν από εμάς.